Ở nhà, con rất ngoan, lễ phép, nghe lời. Nhưng đến trường, con lại đi bắt nạt bạn.
Nhiều ba mẹ bất ngờ, thậm chí không tin. Nhưng điều đáng nói là, đôi khi chính cách dạy ở nhà lại tạo ra điều đó.
1. Một câu nói tưởng là bảo vệ, nhưng lại rất nguy hiểm
Nhiều phụ huynh từng nói với con:
- “Ai đánh con thì con phải đánh lại”
- “Phải mạnh mẽ lên, đừng để ai bắt nạt”
- “Con trai thì phải như vậy”
Nghe qua, có vẻ là đang dạy con biết tự bảo vệ. Nhưng thực ra, đó là cách gieo vào đầu trẻ một suy nghĩ rất đơn giản:
Bị đụng chạm = được quyền đánh trả
Trẻ không phân biệt được mức độ, không hiểu thế nào là giới hạn. Với con, chỉ cần “khó chịu” là đủ lý do để phản ứng bằng bạo lực.
2. Ranh giới rất mỏng giữa tự vệ và hung hãn
Một cái huých nhẹ, một câu trêu đùa. Nhưng nếu trẻ đang mang trong mình suy nghĩ “phải đánh lại”, thì phản ứng sẽ bị đẩy lên rất xa.
Từ phòng vệ, rất dễ chuyển thành tấn công và khi chuyện đi quá giới hạn, hậu quả không còn là chuyện trẻ con nữa.
3. Ví dụ thực tế: Từ một câu trêu, thành chấn thương
- Bối cảnh:
Trong lớp, một bạn lấy bút của con và nói đùa: “Đồ này xấu vậy mà cũng dùng hả?”
Con khó chịu. Trong đầu bật lên suy nghĩ: “Ai làm mình thì mình làm lại”
Diễn tiến khi con được dạy “phải đánh lại”
- Con giật lại bút, đẩy bạn
- Bạn đẩy lại
- Con nổi nóng, vớ chiếc ghế gần đó
- Con đánh mạnh về phía bạn
- Kết quả:
- Bạn kia bị chấn thương đầu, phải nhập viện
- Nhà trường báo gia đình và lập biên bản sự việc
- Công an phải vào cuộc xác minh
- Hai gia đình làm việc liên tục để giải quyết hậu quả
- Con đối diện với kỷ luật nặng, thậm chí ảnh hưởng lâu dài đến tâm lý
Khi hỏi, con chỉ nói: “Mẹ dặn ai làm con thì con làm lại”
Điều nguy hiểm thật sự không nằm ở cái ghế mà nằm ở suy nghĩ “mình được phép đánh lại”.
Trẻ không biết điểm dừng, không lường được hậu quả. Một hành động trong vài giây, có thể để lại hậu quả rất nghiêm trọng.
4. Vì sao trẻ “ngoan ở nhà, dữ ở trường”?
Nhiều gia đình dùng: Đòn roi, áp đặt suy nghĩ, uy quyền của người lớn để dạy con phải nghe lời. Trẻ sợ, nên ngoan.
Nhưng cảm xúc thật không biến mất. Nó bị dồn lại.
Những bức xúc, tức giận, bất lực… không có chỗ giải tỏa.
Và rồi, khi ra ngoài, trẻ trút lên những bạn yếu hơn.
Không phải vì trẻ xấu mà vì trẻ không biết cách khác.
5. Giáo dục tiêu chuẩn kép, gốc rễ của hành vi bắt nạt
Ở nhà Ba Mẹ nói không được cãi, phải nghe lời.
Ra ngoài: Ai động vào là đánh lại.
Hai thông điệp này mâu thuẫn.
Trẻ không biết đâu là đúng.
Dần dần, trẻ hình thành cách hành xử: Mạnh với người yếu, yếu với người mạnh
6. Dạy con đúng, bắt đầu từ việc bỏ tư duy “đánh lại”
Ba mẹ cần thay đổi từ gốc. Không dạy con trả thù hãy dạy con phòng vệ đúng cách.
Con cần biết:
- Gạt tay, giữ khoảng cách để thoát thân
- Hét to khi cần
- Rời khỏi tình huống
- Báo với Thầy Cô, Ba Mẹ
Quan trọng nhất: Mục tiêu là an toàn, không phải thắng thua
7. Trang bị cho con bản lĩnh, không phải nắm đấm
Trẻ cần được học:
- Nhận biết cảm xúc
- Kiểm soát cơn giận
- Phân biệt trêu đùa và bắt nạt
- Nói “không” rõ ràng
- Tìm sự giúp đỡ
Đây mới là cách bảo vệ con lâu dài.
8. Điều con cần nhất, là sự đồng hành
Không có kỹ năng nào hiệu quả nếu trẻ học một mình.
Con cần ba mẹ:
- Lắng nghe
- Giải thích
- Làm mẫu
- Cùng luyện tập
Sự đồng hành giúp con cảm thấy an toàn và khi con đủ an toàn, con không cần dùng bạo lực.
Kết lại
Tai nạn không báo trước, xung đột cũng vậy.
Nhưng cách con phản ứng, là điều có thể dạy từ sớm.
Đừng dạy con mạnh bằng nắm đấm. Hãy giúp con bản lĩnh và biết kiểm soát chính mình. Đó mới là điều giúp con đi xa và an toàn.
