Không cha mẹ nào muốn con bị bắt nạt. Nhưng đôi khi, tổn thương đầu tiên của con lại đến từ chính người lớn gần con nhất bằng lời nói, thái độ, hoặc cách phản ứng tưởng như rất “bình thường”.
Bắt nạt không chỉ là đánh, mắng hay xúc phạm công khai. Trong khoa học tâm lý trẻ em, bắt nạt còn bao gồm những hành vi lặp đi lặp lại khiến trẻ cảm thấy mình kém giá trị, không được tôn trọng, hoặc không được lắng nghe.
1. Khi người lớn vô tình trở thành “kẻ bắt nạt đầu tiên”
Nhiều cha mẹ không hề có ý làm tổn thương con, nhưng những câu nói quen thuộc lại để lại dấu vết rất sâu:
“Sao con tệ vậy?”
“Có mỗi chuyện này cũng không làm được”
“Con nhìn bạn kia đi”
“Khóc cái gì mà khóc”
“Lớn rồi mà yếu đuối thế”
Với người lớn, đó có thể chỉ là lời nói lúc nóng giận. Nhưng với trẻ, đó là thông điệp lặp đi lặp lại rằng:
“Con không đủ tốt.”
“Cảm xúc của con không quan trọng.”
Khoa học gọi đây là "bắt nạt bằng lời nói và cảm xúc", nó có tác động không kém gì bắt nạt ở trường.
2. Trẻ học cách chấp nhận bị bắt nạt từ đâu?
Nghiên cứu tâm lý cho thấy: Trẻ hình thành chuẩn mực về cách mình “xứng đáng được đối xử” từ gia đình.
Nếu ở nhà:
Trẻ thường xuyên bị mắng mỏ
Bị chế giễu lỗi sai
Bị phủ nhận cảm xúc
Thì khi ra ngoài, trẻ có xu hướng:
Cam chịu khi bị bạn bè bắt nạt
Nghĩ rằng “bị đối xử tệ là bình thường”
Không dám lên tiếng bảo vệ mình
Ngược lại, trẻ được tôn trọng ở nhà sẽ có khả năng:
Nhận ra hành vi bắt nạt
Nói “không” với sự xúc phạm
Tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần
3. Kỷ luật không đồng nghĩa với làm tổn thương
Một nhầm lẫn phổ biến là: “Nói nặng cho con sợ thì con mới chừa.”
Nhưng khoa học đã chỉ ra:
Sợ hãi không dạy trẻ điều đúng – sai
Sợ hãi chỉ dạy trẻ cách né tránh hoặc che giấu
Kỷ luật là:
Giải thích hành vi chưa phù hợp
Chỉ rõ hậu quả
Hướng dẫn cách làm tốt hơn
Kỷ luật không cần hạ thấp, không cần nhục mạ, không cần làm con xấu hổ.
4. Nếu con sai, con vẫn cần được bảo vệ
Một điều rất quan trọng: Trẻ có thể sai, nhưng nhân phẩm của trẻ không bao giờ là sai.
Khi cha mẹ mắng con trước mặt người khác, so sánh con với bạn bè, hay dùng lời nói cay nghiệt, trẻ không chỉ nhớ lỗi sai mà nhớ cảm giác bị bỏ rơi.
Trẻ cần biết:
Con có trách nhiệm với hành vi của mình
Nhưng con vẫn được yêu thương và tôn trọng
Đó chính là nền tảng để trẻ dám đứng lên khi bị người khác làm tổn thương.
5. Cha mẹ là “tấm khiên tâm lý” đầu tiên của con
Trước khi dạy con chống lại bắt nạt ngoài xã hội, hãy tự hỏi:
Con có được lắng nghe ở nhà không?
Con có được phép buồn, khóc, sợ hãi không?
Con có dám nói thật cảm xúc với mình không?
Một đứa trẻ được đối xử tử tế ở nhà sẽ học được rằng:
“Mình xứng đáng được tôn trọng.”
Và đó là vũ khí mạnh nhất để con không trở thành nạn nhân của bất kỳ kẻ bắt nạt nào.
Thông điệp dành cho cha mẹ
Bạn không cần phải hoàn hảo. Chỉ cần đủ tỉnh táo để nhận ra rằng: Cách bạn nói chuyện với con hôm nay sẽ trở thành cách con cho phép người khác đối xử với mình sau này.
Đừng để kẻ bắt nạt con đầu tiên chính là bạn.
