CHẬM NÓI Ở TRẺ NHỎ: HIỂU ĐÚNG ĐỂ ĐỒNG HÀNH CÙNG CON KỊP THỜI

Theo các nghiên cứu, khoảng 20% trẻ em có biểu hiện chậm nói hoặc sử dụng ngôn ngữ chậm hơn so với các bạn cùng lứa tuổi. Không ít trẻ vì chưa diễn đạt được điều mình muốn mà dễ cáu gắt, bực bội, thậm chí xuất hiện những rối loạn hành vi.

Vậy chậm nói là gì, vì sao trẻ chậm nói và khi nào cần lo lắng? Ba mẹ hãy cùng Hoàng Oanh tìm hiểu một cách đầy đủ và bình tĩnh.

1. Vì sao trẻ chậm nói?

Chậm phát triển ngôn ngữ là khi khả năng ngôn ngữ của trẻ vẫn phát triển theo đúng trình tự, nhưng tốc độ chậm hơn bình thường. Trong nhiều trường hợp, chậm nói chỉ mang tính tạm thời và có thể cải thiện rõ rệt nếu trẻ được gia đình hỗ trợ đúng cách.

Tuy nhiên, cũng có những nguyên nhân sâu hơn cần được lưu ý:

- Nguyên nhân bệnh lý

• Trẻ gặp vấn đề ở cơ quan phát âm như tai, mũi, họng (ví dụ: suy giảm thính lực).
• Hoặc hệ thần kinh trung ương có bất thường như dị tật bẩm sinh, bại não, di chứng sau xuất huyết não, viêm màng não…

- Nguyên nhân tâm lý, môi trường

• Trẻ được nuông chiều quá mức hoặc ngược lại là thiếu sự quan tâm, tương tác.
• Những biến cố tâm lý trong gia đình.
• Cuộc sống hiện đại bận rộn khiến cha mẹ ít thời gian trò chuyện, chơi và lắng nghe con.

- Liên quan đến rối loạn phát triển (tự kỷ)

• Chậm nói là một trong những dấu hiệu thường gặp ở trẻ tự kỷ, nhưng không phải cứ chậm nói là tự kỷ.
• Tự kỷ là rối loạn phát triển thần kinh, có yếu tố di truyền và biểu hiện đa dạng, cần được đánh giá bởi chuyên gia.

2. Dấu hiệu trẻ chậm nói có nguy cơ rối loạn phát triển

Ba mẹ có thể tham khảo các mốc sau để theo dõi sớm:

- 7 tháng tuổi

• Không phản ứng với tiếng động mạnh.

- 12 tháng tuổi

• Không bi bô, chưa nói được từ đơn giản như “ba”, “mẹ”.
• Không chỉ tay, vẫy chào, lắc đầu.
• Không phản ứng khi được gọi tên.
• Ít hoặc không chủ động giao tiếp, không quan tâm môi trường xung quanh.

- 24 tháng tuổi

• Vốn từ dưới 15 từ.
• Chỉ lặp lại lời người khác, không tự nói.
• Không hiểu chỉ dẫn đơn giản.
• Không bắt chước hành động, lời nói.
• Không biết chỉ vào hình ảnh khi người lớn gọi tên.

- 3 tuổi

• Không ghép được từ thành câu ngắn.
• Không dùng đại từ nhân xưng (con, mẹ).
• Nói không rõ, lắp bắp, nét mặt căng thẳng khi nói.
• Ít quan tâm sách truyện, không đặt câu hỏi.
• Không chơi và tương tác với bạn bè, khó tách khỏi bố mẹ.

- 4 tuổi

• Chưa phát âm thành thục nhiều phụ âm.
• Chưa hiểu khái niệm “giống nhau, khác nhau”.
• Dùng đại từ nhân xưng chưa đúng.

Nếu trẻ có nhiều dấu hiệu kéo dài, ba mẹ nên chủ động trao đổi với chuyên gia ngôn ngữ hoặc bác sĩ phát triển nhi khoa.

3. Giải pháp hỗ trợ trẻ chậm nói cha mẹ cần biết

1️⃣ Không bắt chước cách nói sai của trẻ

Dù rất đáng yêu, nhưng việc nhại lại cách nói ngọng, nói sai của trẻ có thể khiến trẻ hình thành thói quen phát âm sai lâu dài, khó chỉnh sửa về sau.

2️⃣ Giao tiếp với trẻ ở ngang tầm mắt

• Gọi tên trẻ, chờ trẻ nhìn vào mắt khi nói chuyện.
• Tăng tương tác mắt giúp trẻ ghi nhớ và hiểu rằng giao tiếp là sự kết nối hai chiều.

3️⃣ Nói chậm – rõ – đúng

• Dạy trẻ từng âm:
  • Nguyên âm: a – i – u – e – ê…
  • Phụ âm: b – p – d – đ – k – n – m…
• Áp dụng nguyên tắc 2/1/2 khi nói:
  • Ví dụ: Lấy / cho mẹ / cái / cốc… Cách nói có nhịp giúp trẻ dễ hiểu và dễ phản hồi hơn.

4️⃣ Dạy ngôn ngữ thông qua đồ chơi và trò chơi

• Chơi cùng trẻ với thú bông, con vật, đồ chơi quen thuộc.
• Vừa chỉ, vừa gọi tên, vừa tương tác. Trẻ sẽ kết nối hình ảnh, âm thanh, ý nghĩa một cách tự nhiên.

Lời nhắn từ Hoàng Oanh

Mỗi đứa trẻ đều có nhịp phát triển riêng, nhưng không nên chủ quan với chậm nói kéo dài.

Điều quan trọng nhất không phải là so sánh con với bạn bè, mà là đồng hành đúng, đủ, kịp thời, bằng sự kiên nhẫn, yêu thương và hiểu biết khoa học.

Hoàng Oanh tin rằng: Khi người lớn thay đổi cách lắng nghe, trẻ sẽ tìm được cách lên tiếng.

Nguồn tham khảo: VTV24 - Vì tầm vóc Việt